~JiBi's Another Home~

ประโยครูปให้ทำ（使役文）เป็นวาจกของภาษาญี่ปุ่นที่ไม่มีในภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ

                เป็นการแสดงมุมมองว่า “ประธานในประโยคไม่ใช่ผู้กระทำกิริยา” แต่เป็นผู้ “ทำให้เกิด” การทำกิริยานั้นโดยคนอื่น จึงถือว่าประธานไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับเหตุการณ์

หน้าที่ของประโยครูปให้ทำ คือ ใช้สื่อถึงที่มาของการกระทำหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ไม่ใช่เล่าเฉพาะตัวเหตุการณ์อย่างเดียว

ความหมาย

1.       บังคับให้ทำ --- ใช้อำนาจบังคับ เช่นโจรบังคับเจ้าของร้าน หรือตำรวจออกคำสั่ง

               犯人は銀行員に現金を用意させた。

2.       สั่งให้ทำ --- มักเป็นผู้อาวุโสกว่า สั่งผู้ที่มีศักดิ์ต่ำกว่า เช่นครูสั่งนักเรียน แม่สั่งลูก เจ้านายสั่งลูกน้อง

               先生は学生にレポートを書かせた。

3.       อนุญาตให้ทำ --- มักจะแฝง “ความปรารถนาดี” ไว้ด้วย คือมักจะเป็นสิ่งที่อีกฝ่ายหนึ่ง “อยากทำ” อยู่แล้ว

               （どうしてもというので、）息子を友達と海外旅行に行かせた。

4.       ปล่อยให้เป็นเช่นนั้น --- มักเห็นอยู่ร่วมกับ　「～おく」

               文句を言いたい人には言わせておけばいいじゃない?

5.       ดูแลให้ --- แสดงความปรารถนาดีของประธาน (ผู้ให้กระทำ)

               子供にミルクを飲ませ時間だ。

6.       เป็นสาเหตุทางอ้อม --- ผู้พูดรู้สึกว่าตนมีส่วนรับผิดชอบต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แม้จะไม่ใช่สาเหตุโดยตรงก็ตาม มักใช้กับ 「～てしまう」

               子供を事故で死なせてしまった。

7.       เป็นสาเหตุก่อให้เกิด --- ประธานทำให้เกิดเหตุการณ์นั้น ประธานหรือผู้ให้ทำอาจเป็นสิ่งไม่มีชีวิตก็ได้ คือ สถานการณ์หรือสภาพบังคับ เช่นสถานการณ์ทางการเมือง หรือสภาพอากาศ

               最近の政治情勢が経済を悪化させた。

8.       ก่อให้เกิดความรู้สึกบางอย่าง --- สิ่งนั้น ทำให้เกิดความรู้สึกยางอย่างขึ้น มักใช้กับกิริยาแสดงอารมณ์ความรู้สึก เช่น　笑う、喜ぶ、びっくりする、がっかりする、怒る、安心する เป็นต้น

               太郎はレポートを遅く出して、先生を怒らせた。

คำช่วยที่แสดงผู้กระทำ

                ผู้ “ถูกสั่ง” ให้ทำในประโยค 使役文 จะต้องเป็นสิ่งมีชีวิต เพราะสิ่งไม่มีชีวิต (ยกเว้นหุ่นยนตร์) ไม่สามารถรับคำสั่งได้ ถ้าเป็นสิ่งไม่มีชีวิต ประโยคเหล่านี้จะแปลว่า “ทำให้...” ไม่ใช่ “ให้....ทำ”

1.       กริยา(ก่อนจะผัน) เป็นสกรรมกริยา ใช้คำช่วย に เพื่อแสดงผู้กระทำ

               先生が学生にレポートを書かせた。

2.       กรณีที่กริยา(ก่อนจะผัน) เป็นอกรรมกริยา สามารถใช้ได้ทั้งคำช่วย に และ を แต่มีความหมายต่างกัน

• คำช่วย にจะแสดงนัยของการอนุญาตให้ทำ --- คือผู้กระทำกริยา “อยาก” ทำ

• คำช่วย を จะแสดงความหมายว่าสั่งให้ทำ --- ผู้กระทำกริยาอาจจะอยากหรือไม่อยากทำก็ได้

               娘が習いたいというので、娘にピアノを習わせた。

               娘はピアノが嫌いだったのに、娘を習わせた。

3.       กรณีที่กริยาในประโยคเดิมเป็นอกรรมกริยา แต่มีคำช่วย を อยู่ในประโยคแล้วแล้ว มักใช้ に เพื่อแสดงผู้กระทำซึ่งเป็นกรรมรองในประโยค

               娘が嫌と言ったのに、娘にピアノを習わせた。

ข้อสังเกต

1.       ประโยคให้ทำ เกี่ยวข้องโดยตรงกับความสัมพันธ์และความอาวุโสของคนในประโยค ผู้ที่อาวุโสต่ำกว่าจะไม่ “สั่ง” ผู้อาวุโสกว่าให้ทำ

2.       ประโยคให้ทำ มักใช้ในกรณีขอร้อง หรือขออนุญาตอย่างสุภาพ

               今日は、私に払わせてください。

               私の過ちを許させてください。

CREDIT: 「โครงสร้างภาษาญี่ปุ่น」 สนพ.มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดย ดร.สุณีย์รัตน์ เนียรเจริญสุข, ดร.พัชราพร แก้วกฤษฎางค์ และ ดร.สมเกียรติ เชวงกิจวณิช

                ตัวฉันเองเมื่ออ่านประโยครูปสามารถ มักจะสับสนว่า ควรจะแปลว่า “ทำให้” หรือ “ให้ทำ” กันแน่ ทำให้ต้องอ่านย้ำหลายรอบกว่าจะเข้าใจ แถมบางทีจะสับสนว่าใครเป็นคนทำกิริยา แม้แต่เวลาพูดเองก็สับสนว่าควรจะให้ใครอยู่ตรงไหนในประโยค ตามด้วยคำช่วยอะไร

                ปัญหาข้อแรกแก้ได้ยากกว่า เพราะต้องดูบริบทประกอบ และต้องอาศัยอ่านและพูดเยอะๆ จนคล่องไปเอง ส่วนข้อหลังแก้ได้โดยคิดอยู่เสมอว่า “ประธาน” ของประโยค使役文นั้น “ไม่ได้เป็นผู้ทำกริยา” ไม่ว่ากรณีใดๆ ถ้าอ่านโดยคิดเรื่องนี้อยู่ ก็จะทำให้เข้าใจได้เร็วขึ้น